İnsanlar Yerler ve Çevreler-Tablo ve Grafiklerle Ülkemiz (Konu Özeti)

TABLO ve GRAFİKLERLE ÜLKEMİZ

tablo ve grafiklerle ülkemiz konu özeti

Sınıf: 7

Ünite: 3-İnsanlar, Yerler ve Çevreler

Konu: 2-Tablo ve Grafiklerle Ülkemiz


TABLO ve GRAFİKLERLE ÜLKEMİZ

NÜFUS: Belirli bir toprak parçası üzerinde yaşayan insan sayısını nüfus denir.

NÜFUS YOĞUNLUĞU (Nüfus Sıklığı)

Nüfus Yoğunluğu: Bir km²’ye düşen ortalama insan sayısıdır.

Nüfus yoğunluğunu hesaplarken nüfus miktarı alana (yüzölçümü – km²) bölünür. Ülkemiz farklı doğal ve beşeri özelliklere sahiptir bu nedenle nüfusun dağılımı her yerde aynı değildir. Bazı yerler yoğun (sık) nüfuslanmış iken bazı yerler seyrek nüfusludur.

Türkiye nüfus yoğunluğu haritası

Türkiye Nüfus Yoğunluğu Haritası (2019) Kaynak: http://cografyaharita.com/

Ülkemiz nüfus yoğunluğu haritası incelendiğinde genel olarak ılıman iklimin hakim olduğu, yer şekillerinin düz, ortalama yükseltinin az olduğu yerlerde nüfusun yoğun olduğunu görürüz. Bunların yanı sıra sanayi (iş imkanları), ulaşım, ticaret ve turizmin geliştiği yerlerde nüfus yoğunluğu fazladır.

 

Türkiye’de Nüfusun Dağılışını Etkileyen Faktörler:

A) Doğal Faktörler

  • Yeryüzü şekilleri

Yer şekillerinin düz (ova), yükseltinin az olduğu Marmara ve Ege gibi kıyı  bölgelerimizde nüfus yoğundur. Örn: İzmir (Bakırçay Ovası), Manisa (Gediz Ovası), Adana (Çukurova). Buna karşın ortalama yükseltinin fazla olduğu, arazinin dağlık olduğu Doğu Anadolu bölgemiz seyrek nüfusludur. Örn: Hakkari, Şırnak

  • İklim

Akdeniz ikliminin (ılıman iklim) görüldüğü Marmara, Ege ve Akdeniz bölgelerinde nüfus yoğundur. Karasal iklimin görüldüğü Doğu Anadolu ve İç Anadolu bölgelerimiz ise seyrek nüfusludur.

  • Bitki Örtüsü

Bitki örtüsünün gür olduğu Karadeniz Bölgesi’nin doğu ve batısı yerleşmeye uygun olmadığı için seyrek nüfusludur.

  • Su Kaynakları

Su kaynaklarının bol olduğu yerler yoğun nüfuslu iken yetersiz olduğu yerler seyrek nüfusludur. Ülkemizde İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu Bölgesi su kaynaklarının yetersiz ve kurak olmasından dolayı seyrek nüfuslanmıştır.

B) Beşeri (İnsani) Faktörler

  • Sanayi

Sanayinin geliştiği iller iş imkanları fazla olduğu için yoğun nüfuslanmıştır. Örn: İstanbul, İzmir, İzmit (Kocaeli), Bursa, Gaziantep, Manisa.

  • Tarım

Tarıma elverişli ovaların bulunduğu yerler yoğun nüfuslanmıştır. Örn: Adana, Kayseri, Malatya, Konya

  • Turizm

Hizmet sektöründe çalışanlara iş imkanı sağlayan turizmin geliştiği yerler yoğun nüfuslanmıştır. Örn: Antalya, Muğla, Bursa, İstanbul

  • Ulaşım

İşlek yollar ve önemli kavşak noktaları üzerinde bulunan şehirler yoğun nüfuslanmıştır. Örn: Afyon, Konya, Kayseri, Gaziantep, Ankara, Eskişehir

  • Madencilik

Yeraltı kaynaklarının işletildiği şehirler yoğun nüfuslanmıştır. Örn: Zonguldak (taşkömürü), Batman (petrol),

  • Sosyal, Kültürel Faaliyetler

Şehirleşmenin geliştiği çeşitli imkanların yanı sıra sosyal, kültürel, sportif faaliyetlerin geliştiği şehirlerimiz yoğun nüfuslanmıştır.

Ülkemizde nüfusun dağılışını etkileyen en önemli faktör sanayileşmedir. Nüfus miktarı ve yoğunluğu en fazla olan bölgemiz Marmara’dır. İzmir, İstanbul gibi bazı illerimizin yoğun nüfuslanmasında birden fazla doğal ve beşeri faktör etkili olmaktadır.

 

NÜFUS SAYIMLARI

Önceleri nüfus memurları ile yapılan sayımlar 2007 yılından bu yana TÜİK (Türkiye İstatistik Kurumu – www.tuik.gov.tr) tarafından ADNKS (Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi) ile anlık olarak her yıl yapılmaktadır. 31 Aralık 2019 tarihinde yapılan sayıma göre ülkemiz nüfusu 83.154.997 kişi oldu. Detaylı sonuç için tıklayınız.

 

Neden Nüfus Sayımları Yapılıyor?

Ülkelerin geleceğe yönelik kalkınma planlarını yapılabilmesi için nüfus sayımları yapılmaktadır. Sayımlar sonucunda çok çeşitli istatiksel veriler ortaya koyulur ve bu verilerden hareketle nüfusun ihtiyaçları planlanarak karşılanmaya çalışılır.

Nüfus sayımlarıyla nüfusun;

  • Miktarı ve artış hızı,
  • Yaş ve cinsiyet dağılımı,
  • Eğitim durumu,
  • Çalışma durumu ve çalışan nüfusun sektörel dağılımı,
  • Kent ve kırsal alanlarda yaşayan insan sayıları (şehirleşme) gibi bir çok veri elde edilir ve değerlendirilir.

cinsiyete göre nüfus sayımı

Yukarıdaki tabloya bakarak;

Yıllara göre toplam nüfus sayısına, yıllara göre kadın-erkek nüfus sayısına, yıllık nüfus artış miktarına, yıllık nüfus artış hızına, erkek-kadın nüfus oranına ulaşabiliriz. 31 Aralık 2019 tarihi itibarıyla bir önceki yıla göre 1 milyon 151 bin 115 kişi artarak 83 milyon 154 bin 997 kişiye ulaştı. Erkek nüfus 41 milyon 721 bin 136 kişi olurken, kadın nüfus 41 milyon 433 bin 861 kişi oldu. Diğer bir ifadeyle toplam nüfusun %50,2’sini erkekler, %49,8’ini ise kadınlar oluşturdu.

 

Nüfus Artış Hızı

necati yalçın

Yıllara göre nüfus artış hızı tablosu (Kaynak: www.tuik.gov.tr)

Yukarıdaki tabloda ülkemizin ve bazı illerimizin nüfus artış hızı verilmiştir. Nüfus artış hızı tablosundaki rakamlar (+) değer olduğu sürece nüfusun her zaman artığını düşünmeliyiz, nüfus artış hızının azalması nüfusun azaldığı anlamına gelmez, sadece artma hızında azalma olduğu anlamına gelir, nüfus artmaya devam eder. Tabloya göre 2008 yılından sonra nüfusumuzun sürekli arttığını söyleyebiliriz. Eğer nüfus artış hızı (-) değer olursa nüfus azalır, “0” değeri olursa nüfusta bir değişim olmaz. Tabloya göre Samsun ilinde 2010-2011 yılında nüfus artış hızı (-) olduğu için nüfus azalmıştır.

Nüfus Artış Hızını Etkileyen Faktörler:

  • Sağlık ve beslenme koşulları
  • Yaşam standartlarının yükselmesi
  • Savaşlar ve doğal afetler
  • Eğitim seviyesinin yükselmesi

 

Diğer nüfus artış hızı grafik örnekleri

Nüfus artış hızı grafiği

Nüfus artış hızı grafiği (1927-2017) (Kaynak: www.tuik.gov.tr)

Yukarıda 1927-2017 yılları arası nüfus artış hızı grafiği verilmiştir. Bu grafiğe göre;

  • 1935-1945: 2. Dünya Savaşı’ndan dolayı erkeklerin askere alınmasıyla nüfus artış hızı düşüktür.
  • 1950-1960: Ülkedeki yatırımlar nüfus artış hızını artırmıştır.
  • 1960-1975: Yurt dışına işçi göçü nedeniyle nüfus artış hızında azalmalar olmuştur.
  • 1975-1980: Ülke içi sosyal ve ekonomik sorunlar artış hızını azaltmıştır.
  • 1980-1990: Sağlık hizmetlerinin artması nedeniyle artış hızı fazladır.
  • 1990 Sonrası: Nüfus ve aile planlaması ve halkın kültür seviyesinin artması nedeniyle nüfus artış hızı azalmıştır.
  • Nüfus artış hızımız sabit değildir.
  • Nüfus artış hızımız bazı yıllar azalsa da nüfusumuz sürekli artmıştır.
  • Son yıllarda nüfus artış hızımız azalmaktadır yorumları yapılabilir

 

nüfus artış hızı grafiği

Nüfus artış hızı grafiği (Kaynak: www.tuik.gov.tr)

 

Nüfus Yoğunluğu

nüfus yoğunluğu

Nüfus yoğunluğu tablosu (Kaynak: www.tuik.gov.tr)

Yukarıdaki tabloda ülkemizde ve bazı illerimizde km²’ye düşen insan sayısı (nüfus yoğunluğu) verilmiştir. Bu tabloya göre;

  • Ülkemizin nüfus yoğunluğu yıllara göre sürekli artmıştır.
  • İstanbul, yukarıdaki iller arasında en yoğun nüfuslu ilimizdir.
  • Van, yukarıdaki iller arasında en seyrek nüfuslu ilimizdir.

 

Nüfus Piramitleri (Nüfus Yaş ve Cinsiyet Durumu)

Ülkelerin nüfusun ihtiyaçlarını belirleyebilmesi için nüfusunun yaş, cinsiyet gibi özelliklerini bilmesi gerekir çünkü her yaş grubunun ihtiyaçları farklıdır. Nüfusun yaşa ve cinsiyete göre dağılımı nüfus piramitleri ile gösterilir. Nüfus piramitleri aynı zamanda ülkelerin gelişmişlik düzeylerini de göstermektedir.

nüfus piramidi örneği

Nüfus piramidi örneği

Nüfus piramitlerinden şu bilgilere ulaşılabilir;

  • Toplam nüfus miktarına, oranına,
  • Nüfusun yaş gruplarına dağılımına,
  • Kadın-erkek sayılarına ve oranlarına,
  • Bağımlı (tüketici) nüfus miktarına,
  • Ortalama yaşam süresine,
  • Ülkelerin gelişmişlik düzeylerine ulaşılabilir.

Piramitlerde Yaş Grupları:

  • 0 – 14 : Çocuk-genç nüfus (bağımlı)
  • 15 – 65: Orta yaşlı nüfus (aktif – çalışan)
  • 65 + : Yaşlı nüfus (bağımlı)

0 – 14 ve 65 yaş üzeri nüfus grubu çalışan nüfusa bağlı olarak yaşam sürdükleri için “bağımlı” nüfus olarak tanımlanır. Nüfus piramitlerinin şekli ülkelerin gelişmişlik seviyelerini gösterir. Az gelişmiş ülkelerde doğurganlık ve buna bağlı çocuk nüfus miktarı fazladır, piramidin tabanı geniştir. Gelişmiş ülkelerde ise doğurganlık düşüktür, orta ve yaşlı nüfus fazladır, piramit “arıkovanı” şeklindedir.

 

Nüfus piramidi ve gelişmişlik

Nüfus piramitleri ülkelerin gelişmişlik seviyesini gösterir (Kaynak: MEB ders kitabı)

 

Ülkemizin Nüfus Piramidi Değişimi (1935-1980-2017)

Türkiye nüfus piramidi

Ülkemizin nüfus piramidi (Kaynak: www.vitaminegitim.com)

 

 

türkiye nüfus piramidi

Türkiye nüfus piramidi 2017

Ülkemiz nüfus piramidi incelendiğinde;

  • Yaşlı nüfus oranı düşüktür,
  • Çalışan (aktif) nüfus oranı yüksektir,
  • Kadın ve erkek nüfus miktarı birbirine yakındır,
  • Taban geniş olduğu için doğurganlık yüksektir.

 

Nüfusun Çalışma Durumu

Nüfus sayımları sonucunda çalışan nüfus sanayi, tarım, hizmet olmak üzere 3 ana sektöre ayrılarak incelenir.

Tarım Sektörü: Bitkisel üretim, hayvancılık, ormancılık.

Sanayi Sektörü: Gıda, dokuma, maden, kimya.

Hizmet Sektörü: Eğitim, sağlık, ulaştırma, turizm.

Nüfusun çalışma durumu

Nüfusun çalışma durumu (Kaynak: MEB ders kitabı)

Çalışan nüfusun sektörel dağılımı ülkelerin gelişmişlik seviyelerini göstermektedir. Gelişmiş ülkelerde hizmet ve sanayi sektöründe çalışan kişi sayısı fazla, tarım sektöründe çalışan kişi sayısı azdır. Az gelişmiş ülkelerde ise insanlar daha çok tarım sektöründe çalışmaktadır.

 

Nüfusun Eğitim Durumu

Eğitim seviyesi yüksek olan nüfus, ülkelerin gelişiminde ve kalkınmasında önemli bir paya sahiptir. Gelişmişlik oranımız, ne kadar kalabalık bir nüfusa sahip olduğumuza değil, iyi eğitim almış nüfusa sahip olmamıza bağlıdır.

Nüfusun eğitim durumu

Nüfusun eğitim durumu (Kaynak: MEB ders kitabı)

 

Kır ve Kent Nüfusu

Ülkemizde Cumhuriyetin ilk yıllarında kırsal nüfus oranı %76, kentsel nüfus % 24 civarındaydı. 1980’li yıllarından itibaren kent nüfusu, kır nüfusunu geçmiştir. Günümüze geldikçe kır nüfusu azalma gösterirken kent nüfusu artış göstermektedir.

Türkiye kır kent nüfusu

Ülkemizde kır kent nüfusu (Kaynak: MEB ders kitabı)

Bitti.

Sosyal Bilgiler Öğretmeni Necati Yalçın.

 

 

Necati YALÇIN

Necati YALÇIN

İzmir Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilgiler Öğretmenliği mezunuyum. Bilişim ve Eğitim Teknolojileri ilgi alanlarım.

Bunlar da ilginizi çekebilir...

Bir cevap yazın